Prezentacja scenariuszy - „Dwubiegunowy system edukacji (Bipolarny)” to scenariusz, który już teraz realizuje się na polskich uczelniach 2012-05-31
To opis sytuacji podtrzymującej status quo obecnego modelu edukacji wyższej. Scenariusz akcentuje dwie prędkości polskich uczelni i pracowników naukowych.

- Są uczeni, którzy uprawiają tematykę przaśną i przestarzałą i są tacy, od których uczą się nasi koledzy z innych światowych ośrodków. Są jednostki, które mają świetne kontakty z biznesem i są takie, które zamknęły się w akademickich twierdzach – mówi prof. Tomasz Szapiro, top ekspert projektu „Akademickie Mazowsze 2030”.

 

Scenariusz bardzo wyraźne opisuje kształtowanie się dwóch biegunów systemu edukacji. Pierwszy to elitarna grupa badaczy zdolnych do funkcjonowania w międzynarodowym środowisku i rywalizacji na globalnym rynku edukacyjnym – tworzący i prowadzący konkurencyjne międzynarodowe programy edukacyjne. Drugim biegunem jest grupa zawodowych nauczycieli akademickich, którzy adoptują strategie zewnętrzne i asystują przy projektach elity. Eksperci projektu opisują ten podział jako dwubiegunowe funkcjonowanie elit na poziomie międzynarodowym i pozostałej części – uprawiającej wprawdzie wysoce profesjonalne, ale peryferyjne, edukacyjne rzemiosło.

 

Dwubiegunowe są również oferty edukacyjne. W ramach tej samej uczelni funkcjonują wydziały lub katedry na światowym poziomie dydaktycznym oraz takie, które kształcą absolwentów niezdolnych do wykonywania zawodów związanych z kierunkiem studiów. Los absolwenta zależy od tego, na jaki biegun edukacyjny się decyduje/trafia. Scenariusz podkreśla, że na uczelniach, na których udałoby się wprowadzić samodzielne kształtowanie przez studenta własnej ścieżki studiów („przedsiębiorczość edukacyjna”, „wczesne planowanie kariery”), tam absolwenci bez obaw i kompleksów wykorzystywaliby otwierające się nisze innowacyjnej przedsiębiorczości.

 

Dominującym modelem uczelni opisywanym w tym scenariuszu jest uczelnia reaktywna, reagująca jednakowo na kluczowe i na przypadkowe bodźce otoczenia. Na wszelki wypadek oferuje ona kształcenie w każdym kierunku, na zasadzie „a może będzie zapotrzebowanie”. Gdzieniegdzie tylko funkcjonują pojedyncze „wysepki” edukacyjne oferujące kształcenie na wysokim poziomie oraz zespoły naukowe nawiązujące współpracę z ośrodkami zagranicznymi.

 

Spadek liczby studentów wynikający ze spadku liczby maturzystów rekompensowany jest otwieraniem przez uczelnie nowych kierunków kształcenia typu podyplomowego oraz różnego typu kursów i szkoleń o charakterze specjalistycznym.

 

Pozytywnym zjawiskiem opisywanym w scenariuszu jest większe otwieranie się uczelni na współpracę z otoczeniem gospodarczym. Większość z nich konsultuje, na przykład programy nauczania, z pracodawcami. Praktyczny aspekt edukacji wyższej spotyka się z uznaniem w oczach pracodawców.

 

Według scenariusza zjawiska zachodzące w obszarze edukacji wyższej powodują, że międzynarodowa pozycja polskiej nauki i edukacji nie zmienia się zasadniczo w porównaniu do obecnej sytuacji. Opinią dominującą jest przeciętna jakość nauki i edukacji. Utrzymuje się względna atrakcyjność Polski jako miejsca pobytu i studiowania dla młodzieży z Europy Zachodniej (krótkie pobyty typu Erasmus) oraz Europy Wschodniej (Ukraina, Białoruś, Rosja). W przypadku tej drugiej grupy, Polska nadal postrzegana jest jako metaforyczny „Zachód”. Nie udaje się jednak zapewnić szerokiego napływu studentów w krajów Azji.

 

Sytuacja w szkolnictwie wyższym nie sprzyja również szybkiemu rozwojowi kraju. Mamy do czynienia z relatywnym spadkiem Polski w rankingu innowacyjności. O ile ogólna sytuacja gospodarcza jest stabilna, to rozwijają się raczej sektory nisko nasycone techniką. Nie zachodzą wyraźne postępy w rozwijaniu Gospodarki Opartej na Wiedzy.

 

Tłem do realizacji scenariusza jest polityka na szczeblu krajowym, która zastyga na kilkanaście lat
w kształcie podobnym do dnia dzisiejszego. W okresie początkowym scenariusza w polityce państwa dominuje podejście „polityczno-rynkowe”. Zakłada ono, że nakłady na wszelkie dziedziny życia powinny być oceniane z punktu widzenia pilności bieżących potrzeb (wydatki sztywne np. ochrona zdrowia, system emerytalny) lub ich efektywności bieżącej (wydatki na przedsięwzięcia przynoszące szybki zwrot ekonomiczny).

 

W obszarze edukacji wyższej zmniejsza się rola państwa jako fundatora na rzecz zwiększonego prywatnego udziału w odpłatności za studia stacjonarne na uczelniach publicznych.

 

Więcej informacji o scenariuszu „Dwubiegunowy system edukacji (Bipolarny)” znajduje się w wywiadzie z prof. Tomaszem Szapiro, zamieszczonym na stronie www projektu.


powrót