Prezentacja scenariuszy - „System utraconych szans (Światła odbitego)” to scenariusz ostrzeżenie przed błędnymi decyzjami lub zaniechaniem potrzebnych zmian 2012-05-31
To najbardziej niepożądana wizja rozwoju edukacji wyższej prowadząca do degradacji wartości wykształcenia wyższego i redukcji oczekiwań społecznych pod adresem wykształcenia i wiedzy.

- Traktujemy ten scenariusz jako ostrzeżenie, z zamiarem pobudzenia do czujności wszystkie zainteresowane strony. Scenariusz pokazuje, że przy tych samych warunkach wyjściowych, sytuacja może rozwinąć się w zupełnie niepożądanym kierunku  – mówi prof. Włodzimierz Okrasa, top ekspert projektu „Akademickie Mazowsze 2030”.

 

Deprecjacja wykształcenia wyższego ma w tym scenariuszu wymiar podstawowy. Hamuje rozwój nauki, jako elementu postępu społecznego i konkurencyjności gospodarki.

 

Zakładane w scenariuszu zmniejszenie nakładów na szkolnictwo wyższe w PKB i zachowanie obecnego systemu finansowania uczelni opartego głównie na wskaźnikach ilościowych (dotacja na działalność dydaktyczną determinowana jest przez liczbę studiujących) są kluczowymi czynnikami wpływającymi na realizację negatywnego scenariusza.

 

Scenariusz opisuje sytuację, w której w obliczu niżu demograficznego uczelnie zaczynają konkurować ze sobą w celu przyciągnięcia jak największej liczby studiujących. Obniżają kryteria przyjęć i poziom nauczania, żeby zatrzymać u siebie studentów. Starają się przyciągać kandydatów otwierając kierunki i specjalizacje, których nazwy obiecują znalezienie dobrej pracy. Tak naprawdę kierunki te zawierają te same wystandaryzowane i łatwe do pamięciowego opanowania treści.

 

„System utraconych szans” podkreśla również, że ważnym czynnikiem eskalującym niekorzystne zjawiska w obszarze edukacji wyższej może być konserwatyzm i opór środowiska akademickiego przed reformami. Scenariusz opisuje sytuację, w której pracownicy naukowi zaczynają wykorzystywać wadliwie funkcjonujący system szkolnictwa wyższego do załatwiania swoich interesów. Niewielkie środki finansowe trafiające do uczelni przydzielane są wydziałom lub katedrom nie według jakości prowadzonych badań naukowych a przynależności do grup interesów mających największy wpływ na decyzje rektora. Władze uczelni staną się „zakładnikami” tych grup, które je wybrały.

 

Scenariusz opisuje również pasywną politykę uczelni w budowaniu relacji z otoczeniem gospodarczym. Słabo opłacana i niezreformowana administracja uczelniana, bez systemu motywacyjnego nie będzie w stanie skutecznie moderować transferu wiedzy i technologii z uczelni do biznesu. Firmy obserwując zachodzące zjawiska nie będą zainteresowane współpracą. Scenariusz zakłada, że nakłady firm na sektor B+R (badania i rozwój) w Polsce będą się zmniejszać, co skutecznie wyhamuje rozwój nowoczesnej i innowacyjnej gospodarki.

 

Słaba jakość krajowych badań wynikająca m.in. z braku odpowiednich środków finansowych (zarówno z budżetu państwa jak i z sektora prywatnego) wpłynie na jakość programów nauczania. Opierać się one będą głównie na kopiowaniu wiedzy wytworzonej poza granicami kraju. Wiedza ta szybko ulegnie dezaktualizacji. Prowadzić to będzie do inflacji wartości edukacji wyższej postępującej równolegle z narastającą po stronie pracodawców frustracją, iż szkoły wyższe nie są w stanie przekazać absolwentom wiedzy rzeczywiście przydatnej na rynku pracy. Wzrastać będzie odsetek absolwentów pracujących w obszarach niezwiązanych z kierunkiem ukończonych studiów.

 

W takiej sytuacji polskie uczelnie nie będą w stanie konkurować z zagranicznymi ośrodkami naukowymi. Zaczną być postrzegane jako akademickie i naukowe peryferia Europy i traktowane według nierówno-partnerskich relacji. Następować będzie izolacja polskich naukowców od międzynarodowego środowiska. Spadnie również pozycja krajowych uczelni wyższych w międzynarodowych rankingach, co wpłynie na brak zainteresowania studiowaniem w Polsce zagranicznych studentów.

 

Efektem niekorzystnych zmian w obszarze edukacji wyższej będzie mało innowacyjna gospodarka, stanowiąca raczej zaplecze nisko dochodowych usług dla krajów zachodnioeuropejskich. Polska w takiej sytuacji znajdzie się na modernizacyjnych i gospodarczych peryferiach Europy.

 

Scenariusz zakłada, że tłem do wszystkich procesów zachodzących w obszarze edukacji wyższej jest długoterminowa stagnacja ekonomiczna w Unii Europejskiej i Polsce oraz wyczerpanie się czynników rozwojowych wynikające ze starzenia się społeczeństw i spadku innowacyjności gospodarek europejskich.

 

Kolejne polskie rządy skupiają się na doraźnych potrzebach gospodarczych. Środki finansowe koncentrowane są na tych dziedzinach, które wymagają pilnej reakcji lub najszybciej przynoszą efekty ekonomiczne. Edukacja wyższa jako obszar inwestycji przynoszący korzyści w długiej perspektywie czasowej, nie jest dziedziną większego zainteresowania rządzących.

 

Więcej informacji o scenariuszu „System utraconych szans (Światła odbitego)” znajduje się w wywiadzie z prof. Włodzimierzem Okrasą, zamieszczonym na stronie www projektu.


powrót